و الصعب ذو القرنين اصبح ثاويا بالجنوفى جدث اشم مقيما « 1 » و در بحث روايتى سابق گذشت كه عثمان بن ابى الحاضر براى ابن عباس اين اشعار را انشاد كرد : قد كان ذو القرنين جدى مسلما ملكا تدين له الملوك و تحشد و دو بيت ديگر كه ترجمه اش نيز گذشت . مقريزى در كتاب « الخطط » خود مىگويد : بدان كه تحقيق علماى اخبار به اينجا منتهى شده كه ذو القرنين كه قرآن كريم نامش را برده و فرموده : « * ( وَيَسْئَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ . . . ) * » مردى عرب بوده كه در اشعار عرب نامش بسيار آمده است ، و اسم اصلىاش صعب بن ذى مرائد فرزند حارث رائش ، فرزند همال ذى سدد ، فرزند عاد ذى منح ، فرزند عار ملطاط ، فرزند سكسك ، فرزند وائل ، فرزند حمير ، فرزند سبا ، فرزند يشجب ، فرزند يعرب ، فرزند قحطان ، فرزند هود ، فرزند عابر ، فرزند شالح ، فرزند ارفخشد ، فرزند سام ، فرزند نوح بوده است . و او پادشاهى از ملوك حمير است كه همه از عرب عاربه « 2 » بودند و عرب عرباء هم ناميده شده‌اند . و ذو القرنين تبعى بوده صاحب تاج ، و چون به سلطنت رسيد نخست تجبر پيشه كرده و سرانجام براى خدا تواضع كرده با خضر رفيق شد . و كسى كه خيال كرده ذو القرنين همان اسكندر پسر فيلبس است اشتباه كرده ، براى اينكه كلمه « ذو » عربى است و ذو القرنين از لقبهاى عرب براى پادشاهان يمن است ، و اسكندر لفظى است رومى و يونانى . ابو جعفر طبرى گفته : خضر در ايام فريدون پسر ضحاك بوده البته اين نظريه عموم علماى اهل كتاب است ، ولى بعضى گفته‌اند در ايام موسى بن عمران ، و بعضى ديگر گفته‌اند در مقدمه لشگر ذو القرنين بزرگ كه در زمان ابراهيم خليل ( ع ) بوده قرار داشته است . و اين خضر در سفرهايش با ذو القرنين به چشمه حيات برخورده و از آن نوشيده است ، و به ذو القرنين اطلاع نداده . از همراهان ذو القرنين نيز كسى خبردار نشد ، در نتيجه تنها خضر جاودان شد ، و او به عقيده علماى اهل كتاب همين الآن نيز زنده است . ولى ديگران گفته‌اند : ذو القرنينى كه در عهد ابراهيم ( ع ) بوده همان فريدون پسر ضحاك بوده ، و خضر در مقدمه لشگر او بوده است . ابو محمد عبد الملك بن هشام در كتاب تيجان كه در معرفت ملوك زمان نوشته بعد از

--> ( 1 ) صعب ذو القرنين سرانجام در محل جنو در قبر خوابيد در حالى كه قبرش ظاهر است . ( 2 ) عرب قبل از حضرت اسماعيل را ، عرب عاربه گويند ، و به اسماعيل و فرزندانش عرب مستعربه اطلاق مىشود .